14 Haziran 2026 tarihinde Kalem Ev’de düzenlenen 18. İstanbul Edebiyat Festivali (ITEF) etkinliğinde, Simge Konu moderatörlüğünde çocuk kitapları yazarı Hafize Çınar Güner ile “Önce Çocuklar mı?” konu başlığında yapılan söyleşi, çocuk edebiyatına dair pek çok temel soruyu yeniden gündeme taşıdı. Çocuk kitaplarına nasıl baktığımızı, “çocuğa görelik” kavramını nasıl yorumladığımızı ve edebiyatın çocukların hayatındaki yerini daha derinden düşünmemiz gerektiğini hatırlattı.

Çocuk kitaplarına çoğu zaman bir öğrenme aracı gibi yaklaşıyoruz. Kitapların alışkanlık kazandırmasını, rutin oluşturmasını, uyum sağlamayı desteklemesini, hatta müfredatın kazanımlarını aktarmasını bekliyoruz. Bu beklenti büyüdükçe, çocuk kitaplarında “önce çocuklar” demek de zorlaşıyor. Oysa hikâyeler öğretmek yanında, yaşamı ve insan gerçekliğini çocuğa duyurmak için de vardır.

Söyleşide öne çıkan en önemli meselelerden biri, çocuk yayıncılığının giderek piyasa koşulları ve görünürlük üzerinden şekillenmesiydi. Zincir okulların kitap listeleri, ekonomik baskılar, yazarın çocuklarla etkinlik yapıp yapmaması, sahne performansı, sosyal medya görünürlüğü ve kişisel bağlantılar; metnin önüne geçebiliyor. Böyle bir ortamda çocuk edebiyatı, çocuğun değil, başka ölçütlerin belirlediği bir alana dönüşebiliyor.

Bir diğer temel başlık ise “çocuğa görelik” kavramıydı. Bu kavramın çoğu zaman çocuğu öncelemek için değil, sınır koymak ve bazı konuları dışarıda bırakmak için kullanıldığına dikkat çekildi. Oysa çocuğa görelik, her şeyi yasaklamak anlamına gelmiyor; çocuğun gelişim özelliklerini bilmek, onun bakış açısını gözetmek ve dünyaya onun penceresinden bakmayı denemek anlamına geliyor. Aksi halde bu kavram, çocuk edebiyatında sansürün kapısını aralayabiliyor.

Söyleşide çocukları yaşamdan soyutlamanın da doğru olmadığı vurgulandı. Şiddet, taciz, cinayet, göç, yoksulluk, yalnızlık gibi konular hayatın içindeyken, çocukları bunlardan uzak tutarak koruduğumuzu sanmak eksik bir yaklaşım. Çocuklar bunları görüyor, duyuyor, yaşıyor. Edebiyatın görevi, çocuğu bu gerçekliklerden uzaklaştırmak değil; onları güvenli bir alanda anlamlandırmasına yardımcı olmak.

Bu nedenle çocuk edebiyatında her konu ele alınabilir; belirleyici olan, konunun nasıl işlendiğidir. Güçlü bir çocuk kitabı samimi, sahici, ritmik ve melodik bir dile sahip olmalı. Karakterler gerçek olmalı, dönüşümler inandırıcı olmalı. En önemlisi de, ne kadar hassas bir konu işlenirse işlensin, kitap çocuğa umut bırakmalı. Sonunda “başka dünyalar da var” duygusu kalmalı.